Termessos Epigrafi Projesi (TEP)

Günümüz Antalya'sına bağlı Güllük Dağı Millî Parkı sınırları içinde, yaklaşık 1.050 metre yükseklikte kurulu olan Termessos, antik dünyanın en iyi korunmuş kentsel alanlarından biridir. Pisidia'nın bu sarp dağ kenti, MÖ 333 yılında Büyük İskender'in kuşatmasına direnmiş ve ele geçirilememiştir — bu, İskender'in Anadolu seferinde karşılaştığı ender geri çekilmelerinden biridir.

Kent, MÖ 70 yılında Roma ile imzaladığı ittifak antlaşmasıyla geniş bir bağımsızlık elde etmiş ve MS 3. yüzyıla değin siyasi ve ekonomik açıdan canlılığını korumuştur. Tiyatrosu, agorası, tapınakları ve nekropol alanlarıyla kentsel dokusu neredeyse bütünüyle ayaktadır.

Termessos'un epigrafik araştırma tarihi, Lanckoroński'nin Städte Pamphyliens und Pisidiens (1892) adlı çalışmasındaki Termessos bölümüyle başlar; G. Cousin'in 1899 tarihli Inscriptions de Termessos makalesi bu ilk çabaları tamamlar. Alanın temel başvuru kaynağı ise Rudolf Heberdey'in derlediği Tituli Asiae Minoris (TAM) III'tür (1941). Onurlandırma kararnameleri, kamu yazışmaları, kült adakları ve mezar yazıtlarından oluşan bu külliyat 944 yazıt kaydı içermektedir. TAM III'ü Bülent İplikçioğlu ve ekibinin dört ciltlik Epigraphische Forschungen in Termessos serisi (1991–2007) izlemiştir. Prof. Dr. A. Vedat Çelgin, Prof. Dr. Murat Arslan, Prof. Dr. Ferit Baz, Doç. Dr. Emre Erten, Prof. Dr. Nihal Tüner Önen ve Prof. Dr. Hüseyin Sami Öztürk'ün katkılarıyla yeni yazıt yayınları günümüzde de sürmektedir. Bu yayınlarla birlikte yayımlanmış yazıt sayısı yaklaşık 1.300 civarına ulaşmıştır. Böylece Termessos, Anadolu'nun en iyi belgelenmiş epigrafik merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Buna karşın, bu zengin malzemenin kent içindeki mekânsal dağılımı ve özgün bağlamları bugüne kadar sistematik biçimde belgelenmemiştir. TEP, yazıtları ilk kez metinleriyle birlikte mekânsal bağlamları içinde değerlendirerek Termessos'un epigrafik topografyasını ortaya koymayı hedeflemektedir.

Yazıt–mekân ilişkisini araştırmanın odağına koyan bir proje için en büyük metodolojik güçlük açıktır: taşınmış, devşirme malzeme olarak kullanılmış ya da depolara kaldırılmış bir yazıt, orijinal konumu hakkında artık güvenilir bilgi sunmaz. Konumsal epigrafik çalışmalar ancak yazıtların büyük çoğunluğunun orijinal ya da buna yakın bağlamlarını koruduğu alanlarda gerçek bilimsel değer kazanır.

Termessos bu açıdan istisnai bir fırsat sunar.

Kent, antik çağda terk edilmiş ve bir daha yeniden iskân edilmemiştir. Hristiyan dönemine ait izlere çok az rastlanır; devşirme malzeme kullanımını zorunlu kılan büyük çaplı bir yeniden inşa süreci yaşanmamıştır. Geç Antik Çağ'da yalnızca bazı onarımlar ve sınırlı sayıda mekân kullanımına yönelik yenilemeler görülmektedir. Örneğin kentte hiçbir kilise yoktur. Büyük İskender'in bile surlarını aşamadığı bu dağ kentinin kentsel dokusu, yüzyıllar boyunca olağanüstü bütünlüğünü koruyarak günümüze ulaşmıştır.

Bunun sonucu metodolojik açıdan belirleyicidir: Termessos'ta bir yazıtın bulunduğu yerin, aynı zamanda onun özgün bağlamı olma ihtimali son derece yüksektir. Bu nedenle kent, yazıtların yalnızca metinsel içeriklerinin değil, mekânsal dağılımlarının, görünürlüklerinin ve kentsel işlevlerinin de güvenilir biçimde analiz edilebildiği ender antik yerleşimlerden biridir. Yazıt ile mekân arasındaki ilişkinin sistematik olarak incelenmesine imkân tanıyan bu özellik, Termessos'u söz konusu araştırma için ideal bir çalışma alanına dönüştürmektedir.